Ngày Lương Thực Thế Giới 16/10: Giảm Lãng Phí Thực Phẩm Trong Bếp Nhà Bạn

Mỗi năm có hơn 1 tỷ bữa ăn bị vứt bỏ mỗi ngày từ chính các hộ gia đình trên khắp thế giới, dù nhiều nguyên liệu trong số đó hoàn toàn có thể giữ được độ tươi hoặc chế biến thành món mới nếu được quản lý đúng cách từ lúc đi chợ. Nhân dịp Ngày Lương thực Thế giới 16/10, việc nhìn lại chiếc tủ lạnh và kệ bếp gia đình là cách thiết thực nhất để tiết kiệm chi phí sinh hoạt hằng tháng đồng thời giảm bớt gánh nặng rác thải hữu cơ ra môi trường.

Giảm lãng phí thực phẩm hiệu quả không đòi hỏi những thay đổi lớn lao, mà bắt đầu từ việc mua vừa đủ sức ăn của bếp, phân biệt đúng hạn dùng trên bao bì, giữ chuẩn nhiệt độ tủ lạnh và nắm rõ ranh giới an toàn giữa nguyên liệu còn tận dụng được với thực phẩm bắt buộc phải bỏ.

Bài viết dưới đây cung cấp quy trình thực hành trong bếp cùng các mốc thời gian bảo quản lạnh tham khảo ở điều kiện tiêu chuẩn (ngăn mát từ 4°C trở xuống và ngăn đông từ -18°C trở xuống); với từng mặt hàng đóng gói cụ thể, bạn luôn cần kiểm tra hướng dẫn riêng của nhà sản xuất trên bao bì và tuyệt đối không cố tận dụng thực phẩm dễ hỏng đã quá hạn sử dụng hoặc đã xuất hiện nấm mốc.

Ngày Lương thực Thế giới 16/10 là ngày gì và vì sao chống lãng phí bắt đầu từ căn bếp gia đình?

Ngày Lương thực Thế giới diễn ra vào ngày 16/10 hằng năm nhằm kỷ niệm ngày thành lập Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc vào năm 1945, được hưởng ứng tại khoảng 150 quốc gia để thúc đẩy an ninh lương thực và phát triển hệ thống thực phẩm bền vững. Năm 2026, sự kiện mang thông điệp chính thức là "Đổi mới hôm nay, nuôi dưỡng ngày mai", kêu gọi kết hợp các giải pháp cải tiến trong chuỗi cung ứng với thói quen lựa chọn bữa ăn đa dạng và giảm bỏ phí đồ ăn ngay từ mỗi gia đình.

Theo thông tin Ngày Lương thực Thế giới 2026 của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc, thế giới hiện sản xuất đủ lương thực để nuôi sống mọi người nhưng trong năm 2025 vẫn có khoảng 645 triệu người đối mặt với nạn đói và 2,69 tỷ người không đủ khả năng chi trả cho một chế độ ăn lành mạnh. Nghịch lý nằm ở chỗ khoảng 13% tổng lượng lương thực toàn cầu bị thất thoát sau thu hoạch (trước khi đến quầy kệ) và thêm 19% nữa bị vứt bỏ ở khâu bán lẻ cùng tiêu dùng.

Đi sâu vào con số 19% ở khâu tiêu dùng, Báo cáo Chỉ số Lãng phí Thực phẩm 2024 của Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc chỉ ra rằng trong tổng số khoảng 1,05 tỷ tấn thực phẩm bị lãng phí trên toàn cầu vào năm 2022, các hộ gia đình chiếm tới 60% — tương đương hơn 1 tỷ bữa ăn bị đổ bỏ mỗi ngày. Theo tài liệu phương pháp đo lường chỉ số lãng phí thực phẩm của Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc, lượng đồ ăn bị bỏ đi trong gia đình bao gồm cả phần thực phẩm còn ăn được lẫn phần phụ phẩm đi kèm khi bị đưa thẳng ra bãi chôn lấp thay vì được tiêu thụ hợp lý. Chính vì hộ gia đình chiếm tỷ trọng lớn hơn cả nhà hàng và siêu thị cộng lại, mọi nỗ lực giảm lãng phí đều đạt hiệu quả cao nhất khi bắt đầu từ quyết định chọn giỏ hàng của người nấu bếp.

Phối hợp thực phẩm tươi, đồ cấp đông và đồ khô để không mua dư vì khuyến mãi

Nguyên nhân đầu tiên khiến thực phẩm phải nằm lại trong tủ lạnh đến lúc hỏng là thói quen mua toàn bộ nguyên liệu dưới dạng tươi sống cho cả tuần chỉ trong một lần đi siêu thị, hoặc mua các gói khuyến mãi số lượng lớn vượt quá sức ăn của gia đình. Khi lịch sinh hoạt trong tuần thay đổi — chẳng hạn gia đình có bữa ăn ngoài đột xuất hoặc về muộn không kịp nấu — nhóm rau ăn lá, thịt xay và cá tươi sẽ nhanh chóng xuống chất lượng sau 2 đến 3 ngày.

Để căn bếp luôn có sẵn đồ nấu mà không bị áp lực phải ăn chạy hạn, bạn có thể chia giỏ hàng thành 3 nhóm bổ trợ nhau theo nhịp sinh hoạt trong tuần:

• Nhóm thực phẩm tươi sống cho 2 đến 3 ngày đầu tuần: Chỉ mua lượng rau lá xanh, nấm tươi, thịt xay hoặc cá tươi vừa khít với số bữa chắc chắn sẽ nấu trong 48 đến 72 giờ tới. Nếu sống tại khu vực nội thành có dịch vụ giao hàng siêu thị trong 1 giờ, việc chia nhỏ tần suất mua đồ tươi 2 lần mỗi tuần sẽ giúp rau quả luôn giữ được độ tươi giòn mà không làm chật cứng ngăn mát.

• Nhóm rau củ cấp đông nhanh cho những ngày cuối tuần bận rộn: Trữ sẵn một vài loại hạt hoặc rau củ đã được cấp đông nhanh ở nhiệt độ từ -18°C trở xuống để dùng vào nửa cuối tuần khi rau tươi đã hết. Chẳng hạn, khi cần thêm rau xanh cho món cơm chiên, trứng cuộn hoặc nấu canh nhanh mà không muốn mua cả bó rau lớn, bạn có thể lấy một nắm nhỏ từ gói đậu Hà Lan đông lạnh Green One gói 1kg ra rửa sơ qua nước lạnh cho tan lớp đá ngoài rồi đưa thẳng vào nồi xào hoặc nấu súp mà không cần rã đông kỹ, phần còn lại tiếp tục buộc kín trong ngăn đông cho các tuần sau.

• Nhóm nguyên liệu khô và gia vị nền vừa đủ vai trò: Thay vì mua hàng loạt chai sốt chuyên biệt chỉ dùng một lần cho một món thử nghiệm rồi để quên đến lúc hết hạn, bạn có thể áp dụng cách chọn lọc 5 nhóm sốt và gia vị nhập khẩu cơ bản nên có trong bếp theo đúng các nhiệm vụ thiết yếu gồm nêm, chấm, tạo vị cay, ăn kèm bánh mì và nấu bữa nhanh.

Hạn "Sử dụng tốt nhất trước ngày" và "Hạn sử dụng" trên bao bì khác nhau thế nào?

Cụm từ "Hạn sử dụng" hoặc "Sử dụng đến ngày" (trên nhãn nhập khẩu thường ghi là Use By hoặc EXP) gắn liền với giới hạn an toàn đối với các thực phẩm dễ hỏng và sữa công thức trẻ em, vì vậy bạn không nên ăn sản phẩm sau ngày này. Ngược lại, cụm từ "Sử dụng tốt nhất trước ngày" (trên nhãn nhập khẩu thường ghi là Best Before hoặc Best if Used By) chỉ phản ánh mốc thời gian thực phẩm giữ được hương vị và kết cấu ngon nhất; nếu bao bì còn nguyên vẹn, được cất giữ đúng điều kiện và không có dấu hiệu biến chất hay ẩm mốc, nhiều mặt hàng khô vẫn hoàn toàn an toàn để sử dụng sau ngày đó.

Theo hướng dẫn giảm lãng phí và giữ an toàn thực phẩm của Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ, sự nhầm lẫn của người tiêu dùng khi đọc các dòng ghi ngày tháng trên bao bì chiếm ước tính khoảng 20% lượng thực phẩm bị vứt bỏ trong các hộ gia đình tại Mỹ. Rất nhiều người vừa nhìn thấy gói yến mạch, gói mì Ý, lọ gia vị khô hay hộp thực phẩm đông lạnh bước qua ngày in trên bao bì một vài hôm đã vội vã đem vứt bỏ, dù sản phẩm chưa hề mở nắp và được cất giữ trong tủ khô mát.

Để không bỏ phí đồ ăn còn tốt mà vẫn bảo vệ sức khỏe gia đình, bạn có thể đối chiếu 4 cách ghi thời hạn phổ biến trên cả hàng nhập khẩu lẫn hàng nội địa theo hướng dẫn đọc ngày hạn trên bao bì thực phẩm của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ, quy định ghi ngày sản xuất và hạn sử dụng tại Điều 46 Nghị định 37/2026/NĐ-CP cùng tài liệu phân biệt cụm từ hạn sử dụng trên nhãn thực phẩm của Sở Công Thương Đồng Nai trong bảng dưới đây:

Khi kiểm tra bao bì thực phẩm nhập khẩu tại Việt Nam, có 3 điểm thực hành giúp bạn tránh nhầm lẫn:

• Kiểm tra thứ tự ngày – tháng – năm trên nhãn phụ tiếng Việt: Nhãn gốc từ Mỹ thường ghi theo thứ tự Tháng/Ngày/Năm (ví dụ 10/12/2026 là ngày 12 tháng 10), trong khi quy định tại Việt Nam theo Điều 46 Nghị định 37/2026/NĐ-CP yêu cầu ghi theo thứ tự Ngày/Tháng/Năm dương lịch hoặc phải có chú thích tiếng Việt rõ ràng. Đối chiếu nhãn phụ tiếng Việt sẽ giúp bạn không vứt nhầm sản phẩm chỉ vì đọc ngược ngày và tháng.

• Nhớ rằng hạn in trên bao bì thay đổi ngay khi mở nắp: Một hộp sữa tươi tiệt trùng hay lọ sốt mì Ý chưa mở nắp có thể để ở tủ bếp nhiều tháng theo hạn in trên vỏ hộp, nhưng ngay khi đã vặn nắp, không khí và vi sinh vật bên ngoài đã tiếp xúc với thực phẩm. Lúc này, bạn cần tuân thủ dòng hướng dẫn sau mở nắp trên nhãn (thường là bảo quản lạnh ở nhiệt độ từ 4°C trở xuống và dùng hết trong vòng 3 đến 7 ngày).

• Đọc kỹ số khẩu phần trong một gói trước khi mở: Nếu muốn ước lượng chính xác một túi ngũ cốc hay một hộp sữa chua lớn dùng được trong bao nhiêu bữa để tránh mở ra rồi ăn không kịp, bạn có thể xem thêm hướng dẫn cách đọc nhãn dinh dưỡng trên thực phẩm nhập khẩu nhằm quy đổi khối lượng mỗi khẩu phần về đúng lượng ăn thực tế của gia đình.

Sắp xếp tủ lạnh thế nào để thực phẩm không bị hỏng sớm trong khí hậu nóng ẩm?

Khác với khí hậu ôn đới mát mẻ, nhiệt độ môi trường và gian bếp tại Việt Nam thường xuyên vượt mức 32°C đi kèm độ ẩm không khí cao. Điều này khiến thực phẩm tươi sống và đồ ăn đã nấu chín rất dễ rơi vào ngưỡng nhiệt độ thuận lợi cho vi khuẩn và nấm mốc sinh sôi ngay trên quãng đường đi chợ về hoặc trong lúc chờ nguội trên bàn bếp.

Để kiểm soát tuổi thọ của từng nhóm nguyên liệu trong tủ lạnh, trước hết bạn cần duy trì nhiệt độ ngăn mát ở mức 4°C (40°F) trở xuống và ngăn đông ở mức -18°C (0°F) trở xuống, đồng thời tra cứu thời gian lưu trữ theo đúng trạng thái thực phẩm từ bảng thời gian bảo quản thực phẩm lạnh của cổng thông tin An toàn Thực phẩm Liên bang Hoa Kỳ kết hợp cùng hướng dẫn xử lý thức ăn thừa an toàn của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ dưới đây:

Lưu ý về số liệu: Số liệu ở bảng trên là của thực phẩm tham khảo ở điều kiện nhiệt độ chuẩn; thông tin và thời hạn của từng sản phẩm đóng gói cụ thể bạn xem trực tiếp trên nhãn bao bì. Chẳng hạn, vì thời hạn bảo quản của trứng thay đổi rất mạnh ngay khi bạn luộc chín hoặc đập vỏ tách lòng, bạn có thể xem thêm hướng dẫn bảo quản trứng trong tủ lạnh theo từng trạng thái để bố trí hộp trứng đúng vị trí ổn định nhiệt trong thân tủ và tránh áp nhầm mốc 3–5 tuần của trứng sống cho món trứng đã chế biến.

Thức ăn nấu chín và thực phẩm tươi sống để ngoài nhiệt độ phòng tối đa bao lâu?

Thực phẩm dễ hỏng và thức ăn đã nấu chín không được để ở nhiệt độ phòng quá 2 giờ, và giới hạn này rút xuống chỉ còn tối đa 1 giờ khi nhiệt độ môi trường vượt mức 32°C (90°F) như những ngày nắng nóng tại Việt Nam. Trong khoảng nhiệt độ từ 4°C đến 60°C, vi khuẩn gây hại nhân lên rất nhanh, vì vậy mọi thức ăn dễ hỏng bị bỏ quên trên bàn bếp quá mốc thời gian trên đều cần được loại bỏ để đảm bảo an toàn.

Một sai lầm phổ biến trong nhiều căn bếp Việt là nấu một nồi canh hoặc nồi thịt kho lớn từ trưa, để nguyên trên bếp hoặc dưới lồng bàn suốt nhiều tiếng đồng hồ cho "nguội hẳn" rồi tối muộn mới cất vào tủ lạnh. Khi đó, thực phẩm đã nằm trong vùng nhiệt độ từ 4°C đến 60°C quá 2 giờ, tạo điều kiện cho vi khuẩn sinh sôi trước cả khi vào tủ lạnh. Thay vì chờ đợi quá lâu ngoài trời nóng, ngay sau khi dùng bữa xong (trong vòng 1 đến 2 giờ sau khi tắt bếp), bạn nên chia phần canh hoặc thức ăn lớn vào các hộp nhỏ, nông để nhiệt lượng thoát ra nhanh rồi đậy nắp đưa vào ngăn mát.

Thiết lập khay "Ưu tiên dùng trước" bằng hộp trong suốt và chia phần cấp đông ngay từ đầu

Tủ lạnh càng chất đầy các túi nilon buộc kín và bát đĩa đục màu thì tỷ lệ đồ ăn bị bỏ quên ở góc sâu càng cao. Để áp dụng nguyên tắc "mua trước – dùng trước", mỗi khi đi siêu thị về, bạn hãy xếp các hộp sữa, hũ sữa chua và nguyên liệu mới mua vào phía trong, đồng thời đẩy các sản phẩm mua từ tuần trước ra phía ngoài.

Hiệu quả nhất là dành riêng một khu vực ngang tầm mắt ở kệ trên của ngăn mát làm khay "Ưu tiên dùng trước trong 48 giờ" cho các món ăn chín còn dư, nửa củ hành tây, nửa quả ớt chuông hoặc hộp thực phẩm đã mở nắp. Khi cần cất các phần đồ ăn chín hoặc nguyên liệu đã sơ chế vào khay này, việc sử dụng hộp nhựa trong có nắp dùng được cho lò vi sóng ZEUS 750ml (quy cách lốc 5 hộp dung tích 750ml trong suốt) giúp bạn nhìn thấy ngay món bên trong ngay khi mở cửa tủ và đưa thẳng vào lò vi sóng hâm nóng cho bữa tiếp theo mà không phải đổi sang bát khác.

Đối với ngăn đông, thay vì cấp đông cả một túi thịt hay gói hạt lớn rồi mỗi lần nấu lại phải rã đông toàn bộ, bạn nên chia nhỏ theo từng bữa ăn ngay từ ngày mua về. Khi cần chia phần thịt cá tươi, rau củ cắt sẵn hoặc nước dùng theo từng khẩu phần gia đình, bạn có thể cho vào túi zip bảo quản thực phẩm trong tủ đông ZEUS (hộp 24 túi kích thước 18 x 22 cm, có khóa kéo kín không chứa BPA), ép nhẹ cho không khí thoát ra ngoài trước khi kéo khóa và dùng bút lông ghi rõ ngày cấp đông lên mặt túi.

Kiểm soát độ ẩm ngưng tụ trên nông sản và vệ sinh tủ lạnh bằng muối nở

Trong thời tiết nóng ẩm, khi mang rau lá và trái cây từ ngoài trời vào nhà rồi đưa vào tủ lạnh, sự chênh lệch nhiệt độ rất dễ tạo ra lớp hơi nước ngưng tụ đọng trên bề mặt lá và vỏ quả. Nếu bạn rửa ướt toàn bộ rau củ, nấm tươi hay quả mọng ngay khi mới mua về rồi buộc kín trong túi nilon, độ ẩm dư thừa sẽ làm rau úng nhũn và kích thích nấm mốc phát triển chỉ sau 2 đến 3 ngày.

Với các loại trái cây vỏ mỏng như nho hay việt quất, việc áp dụng nguyên tắc không rửa nho trước khi cất tủ lạnh — giữ nguyên lớp phấn sáp tự nhiên bảo vệ vỏ, nhặt bỏ những quả dập nứt, lót 1 đến 2 lớp khăn giấy khô dưới đáy hộp thoáng khí để hút ẩm ngưng tụ và ăn tới đâu mới lấy ra rửa dưới vòi nước chảy tới đó — sẽ giúp chùm quả tươi giòn suốt 1 đến 2 tuần.

Bên cạnh đó, bào tử nấm mốc từ một nhánh rau hỏng và vi khuẩn Listeria (loại vi khuẩn vẫn có khả năng phát triển ở nhiệt độ ngăn mát) có thể bám lại trên kệ tủ và lây sang thực phẩm mới. Bạn nên lau sạch ngay mọi vết nước rỉ trong tủ lạnh, và định kỳ vài tháng một lần vệ sinh khoang tủ bằng dung dịch hòa tan 1 thìa canh muối nở (baking soda) trong khoảng 1 lít nước sạch, sau đó tráng lại bằng nước sạch và lau khô theo hướng dẫn nhận diện và xử lý nấm mốc trên thực phẩm của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ.

Thức ăn thừa để tủ lạnh được mấy ngày và khi nào bắt buộc phải bỏ thực phẩm?

Khi được đậy kín và giữ lạnh liên tục ở nhiệt độ ngăn mát từ 4°C (40°F) trở xuống, thức ăn thừa đã nấu chín (như thịt, gia cầm, canh, súp, món hầm) giữ được an toàn từ 3 đến 4 ngày. Nếu biết chắc gia đình không dùng hết trong vòng 3 đến 4 ngày, bạn nên chia phần cất lên ngăn đông (-18°C trở xuống) ngay từ đầu; và khi lấy thức ăn thừa ra dùng lại, bắt buộc phải hâm nóng đạt nhiệt độ tâm tối thiểu 74°C (165°F) hoặc đun sôi kỹ đối với các món canh, súp và nước sốt.

Khi hâm lại thức ăn thừa bằng lò vi sóng, vì nhiệt lượng trong lò có thể phân bổ không đều tạo ra các "điểm lạnh" nơi vi khuẩn còn sống sót, bạn nên đậy hộp bằng nắp hoặc màng bọc dùng được cho lò vi sóng (mở hé nhẹ một góc để thoát hơi nước), thêm một chút nước nếu món ăn bị khô, xoay hoặc đảo đều món ăn giữa chừng và để nghỉ vài phút sau khi quay xong để nhiệt độ lan tỏa đều khắp phần ăn. Tuyệt đối không hâm đi hâm lại nhiều lần cùng một hộp thức ăn lớn — chỉ múc đúng lượng ăn trong bữa ra hâm nóng.

Khi nào thực phẩm bị héo, ỉu hoặc chớm mốc vẫn tận dụng được và khi nào phải vứt bỏ?

Bạn hoàn toàn có thể tận dụng các loại rau củ hơi héo lá, trái cây chín mềm (chưa dập thối, chưa lên mốc) để nấu súp, hầm canh hoặc làm bữa sáng, và với các loại củ quả có kết cấu cứng, ít nước (như cà rốt, bắp cải, ớt chuông) nếu chỉ xuất hiện một đốm mốc nhỏ trên bề mặt thì có thể cắt bỏ ít nhất 2,5 cm (1 inch) xung quanh và bên dưới vết mốc rồi nấu chín phần còn lại. Ngược lại, bắt buộc phải vứt bỏ hoàn toàn 100% khi thấy nấm mốc trên thức ăn đã nấu chín, cơm, mì, sữa chua, bánh mì, mứt, các loại hạt hoặc rau quả mềm nhiều nước (như cà chua, dưa leo, đào), cũng như mọi thực phẩm có mùi hôi dầu, chảy nhớt hoặc đã để ngoài nhiệt độ phòng quá 2 giờ.

Nhiều người nội trợ vì tiếc của thường chỉ lấy thìa hớt bỏ lớp mốc trắng trên mặt hũ mứt, cắt bỏ góc bánh mì bị mốc xanh hoặc đem các loại hạt chớm mốc đi rang lại. Theo tài liệu về nấm mốc của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ, phần đốm mốc nhìn thấy bằng mắt thường chỉ là phần ngọn mang bào tử, trong khi hệ rễ sợi siêu nhỏ của nấm mốc đã đâm sâu vào bên trong các thực phẩm mềm, xốp hoặc giàu độ ẩm. Nguy hiểm hơn, một số chủng nấm mốc phát triển trên ngũ cốc và các loại hạt có thể sản sinh ra độc tố vi nấm (như aflatoxin) không bị phân hủy hết bởi nhiệt độ nấu nướng thông thường.

Bạn có thể tra nhanh ranh giới giữa Giữ lại chế biến và Bắt buộc loại bỏ qua 3 nhóm tình huống dưới đây:

• Nhóm 1 — An toàn để giữ lại và biến tấu ngay trong ngày:

• Rau ăn lá, bông cải, cần tây hoặc cà rốt hơi héo, giảm độ giòn do mất nước trong tủ lạnh nhưng cuống lá không bị thối nhũn, không chảy dịch nhớt và không có đốm mốc.

• Trái cây chín kỹ (chuối rám vỏ đốm nâu, táo hoặc lê hơi mềm, quả mọng hơi nhăn vỏ) nhưng thịt quả không bị ủng chua hay lên mốc trắng ở cuống.

• Các loại hạt dinh dưỡng hoặc bánh quy khô hơi ỉu (giảm độ giòn do tiếp xúc không khí) nhưng chưa có mùi hôi dầu và bề mặt hạt khô ráo, không có tơ mốc. Để kiểm tra chính xác hơn với hạnh nhân, óc chó hay mắc ca trong tủ bếp, bạn có thể xem thêm cách phân biệt hạt bị ỉu, hôi dầu hay đã ẩm mốc nhằm xử lý đúng từng tình trạng hạt.

• Nhóm 2 — Cắt bỏ đúng kỹ thuật rồi nấu chín (Chỉ áp dụng cho củ quả cứng, đặc, ít nước):

• Với bắp cải, cà rốt, su hào, ớt chuông hoặc phô mai cứng nguyên khối chỉ mới xuất hiện một đốm mốc nhỏ trên bề mặt: mô thực phẩm đặc khiến sợi nấm khó xuyên sâu. Bạn có thể giữ lại dùng bằng cách đưa lưỡi dao cách xa đốm mốc ít nhất 2,5 cm (1 inch) cả chiều ngang lẫn chiều sâu bên dưới vết mốc (tuyệt đối không để lưỡi dao chạm vào đốm mốc gây nhiễm chéo sang phần lành), sau đó rửa sạch và nấu chín kỹ.

• Nhóm 3 — Bắt buộc vứt bỏ 100% (Không ngửi nếm, không cắt gọt, không nấu hay rang lại):

• Mọi thức ăn đã nấu chín (thịt, cá, gia cầm, canh, súp, cơm, mì) đã để trong ngăn mát quá 3–4 ngày, để ngoài nhiệt độ phòng quá 2 giờ (hoặc quá 1 giờ khi trời trên 32°C), hoặc xuất hiện mùi chua, nhớt, mốc.

• Thực phẩm mềm, xốp hoặc nhiều nước có dấu hiệu chớm mốc dù chỉ một chấm nhỏ: bánh mì, bánh ngọt, cơm nguội, sữa chua, phô mai mềm hoặc phô mai đã cắt lát/bào sợi, mứt trái cây, cà chua, dưa leo, đào, dâu tây.

• Các loại hạt, đậu, ngũ cốc và bơ đậu phộng đã xuất hiện nấm mốc hoặc có mùi hôi dầu nồng gắt.

2 cách biến tấu nhanh nguyên liệu còn lẻ trong tủ lạnh thành bữa ăn ngon miệng

Khi kiểm tra khay "Ưu tiên dùng trước" vào cuối tuần và thấy còn lẻ vài nhánh bông cải, nửa củ cà rốt hơi héo, một nắm đậu Hà Lan cấp đông hoặc vài quả chuối chín mềm thuộc Nhóm 1 (còn hoàn toàn an toàn), hai cách chế biến dưới đây sẽ giúp bạn biến chúng thành bữa ăn nóng hổi hoặc bữa sáng tiện lợi chỉ trong 10 đến 15 phút.

Canh hoặc súp rau củ "vét tủ lạnh" trong 10 phút với viên bột nêm rau củ

Các loại củ và rau hơi héo khi đem luộc hoặc xào riêng thường kém hấp dẫn vì đã mất độ giòn, nhưng khi nấu mềm trong nước dùng đậm đà hoặc xay nhuyễn thành súp kem thì kết cấu lại hoàn toàn thơm ngon.

• Nguyên liệu chuẩn bị:

1. Khoảng 200g đến 300g các phần rau củ còn lẻ trong tủ lạnh đã rửa sạch, cắt miếng vừa ăn (cà rốt, khoai tây, bí đỏ, bông cải xanh, nấm hoặc bắp ngọt).

2. 1 nắm nhỏ đậu Hà Lan cấp đông (chỉ cần rửa sơ qua nước lạnh cho tan lớp đá ngoài).

3. Nước dùng rau củ pha theo đúng tỷ lệ hướng dẫn của nhà sản xuất: 1 viên bột nêm rau củ hòa tan với 1 cốc nước sôi (khoảng 250ml). Nếu không có sẵn nước hầm rau củ tự nấu, bạn có thể dùng bột nêm rau củ dạng viên Massel (thanh 35g gồm 7 viên nén từ Úc, làm từ chiết xuất hành, cà rốt, cần tây và rau mùi tây, không chứa gluten và dùng được cho món chay) để tạo vị ngọt thanh tự nhiên chỉ trong vài phút.

• Cách thực hiện:

1. Hòa tan 1 đến 2 viên bột nêm rau củ với lượng nước sôi tương ứng (1 viên cho mỗi cốc 250ml nước sôi) trong nồi.

2. Cho nhóm củ lâu chín hơn (cà rốt, khoai tây, bí đỏ) vào đun sôi nhỏ lửa khoảng 5 đến 7 phút trước, sau đó cho tiếp bông cải và đậu Hà Lan vào nấu thêm 3 phút đến khi rau củ chín mềm.

3. Dùng nóng trực tiếp như món canh rau củ thập cẩm, hoặc dùng máy xay cầm tay xay mịn thành món súp kem rau củ ăn kèm bánh mì nướng.

• Biến tấu nhanh nếu rau củ còn giòn: Trường hợp phần nguyên liệu còn dư là các loại rau củ còn tươi giòn như xà lách, dưa leo, ớt chuông hoặc cà rốt bào sợi, bạn có thể pha sốt trộn rau từ giấm táo hữu cơ không lọc NaturGreen 500ml (làm từ 100% giấm táo hữu cơ Tây Ban Nha không qua lọc) cùng một ít dầu ô liu và muối tiêu để làm đĩa rau trộn chua thanh ăn kèm bữa chính ngay trong ngày.

Yến mạch ngâm lạnh qua đêm giải cứu trái cây chín mềm cho bữa sáng

Những quả chuối chín rục rám vỏ, xoài chín mềm hoặc nửa hộp dâu tây, việt quất còn sót lại rất dễ bị bỏ quên nếu để ăn tráng miệng thông thường, nhưng lại tạo vị ngọt tự nhiên rất hợp khi ngâm cùng yến mạch và sữa cho bữa sáng hôm sau.

Theo công thức một khẩu phần yến mạch ngâm lạnh của Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ, bạn có thể chuẩn bị 1 phần ăn chuẩn (tương đương 1 cốc khoảng 281g thành phẩm) với định lượng và thời gian giữ lạnh như sau:

• Định lượng nguyên liệu (cho 1 khẩu phần):

1. 1/3 cốc đong yến mạch cán dẹt truyền thống.

2. 1/3 cốc đong sữa chua.

3. 1/3 cốc đong sữa tươi hoặc sữa hạt.

4. 2 thìa canh sữa bột (tùy chọn để tăng độ sánh và đạm) cùng một chút bột quế.

5. 1/2 cốc đong trái cây chín đã cắt miếng nhỏ vừa ăn (chuối chín, xoài, táo, lê hoặc quả mọng tươi hay đông lạnh).

• Cách thực hiện và bảo quản an toàn:

1. Cho yến mạch cán dẹt, sữa chua, sữa, sữa bột và bột quế vào một chiếc cốc có nắp hoặc hộp đựng thực phẩm sạch, khuấy đều trong khoảng 5 phút để toàn bộ hạt yến mạch ngấm đều chất lỏng.

2. Cho 1/2 cốc trái cây chín cắt nhỏ vào trộn cùng ngay từ tối (nếu thích vị ngọt của trái cây quyện sâu vào yến mạch) hoặc cất riêng trái cây trong hộp kín để xếp lên mặt vào sáng hôm sau.

3. Đậy kín nắp và đặt vào ngăn mát tủ lạnh (ở nhiệt độ từ 4°C trở xuống) trong khoảng 6 đến 12 giờ. Sáng hôm sau, bạn có thể lấy ra thưởng thức ngay mà không cần nấu; nếu ăn chưa hết, phần còn lại cần được đậy kín và cất trở lại tủ lạnh trong vòng 2 giờ.

Nếu trong tủ lạnh đang có sẵn nhiều loại trái cây khác nhau như xoài, chuối hay quả mọng, bạn có thể xem thêm công thức 5 vị yến mạch ngâm qua đêm cho tuần bận rộn để linh hoạt điều chỉnh tỷ lệ chất lỏng khi kết hợp thêm hạt chia, bột cacao hoặc bơ đậu phộng.

Kết luận

Giảm lãng phí thực phẩm trong bếp gia đình nhân Ngày Lương thực Thế giới 16/10 thực chất là việc duy trì một vòng lặp 4 thói quen ngắn gọn:

1. Mua vừa sức ăn của bếp: Chỉ mua thực phẩm tươi sống đủ cho 2–3 ngày đầu tuần, kết hợp rau củ cấp đông nhanh và gia vị nền đa năng cho những ngày cuối tuần.

2. Đọc đúng ký hiệu thời hạn: Không vứt bỏ oan đồ khô vừa qua mốc Sử dụng tốt nhất trước ngày (Best Before) khi chưa biến chất, nhưng tuyệt đối tuân thủ Hạn sử dụng (Use By / HSD) trên đồ tươi dễ hỏng và ghi nhớ hạn mới ngay sau khi mở nắp.

3. Giữ chuẩn nhiệt độ và tầm nhìn trong tủ lạnh: Đưa thức ăn chín và đồ tươi vào ngăn mát ($\le 4^\circ\text{C}$) hoặc ngăn đông ($\le -18^\circ\text{C}$) trong vòng 2 giờ (1 giờ khi trời nắng nóng trên 32°C), đồng thời gom các món đã mở nắp hoặc đồ ăn dư vào hộp trong suốt ở khay "Ưu tiên dùng trước".

4. Đặt an toàn thực phẩm lên trước việc tận dụng: Hâm nóng thức ăn thừa đạt tối thiểu 74°C (hoặc đun sôi kỹ với món nước) trong vòng 3–4 ngày; biến tấu sớm rau quả hơi héo thành súp hoặc bữa sáng, và kiên quyết loại bỏ 100% đồ ăn chín, thực phẩm mềm hay các loại hạt đã xuất hiện nấm mốc.

Tối nay, bạn có thể dành ra 5 phút mở ngăn mát tủ lạnh, kiểm tra các hộp đồ ăn và nguyên liệu đang có để đưa những món cần dùng sớm ra khay phía ngoài cho thực đơn ngày mai. Khi cần chuẩn bị thêm các loại hộp đựng trong suốt, túi zip cấp đông hay lựa chọn thực phẩm hữu cơ, rau củ đông lạnh và nguyên liệu khô có quy cách đóng gói vừa vặn cho gia đình, bạn có thể tham khảo tại danh mục sản phẩm đề xuất của ROOTS với dịch vụ giao nhanh trong 1 giờ tại TP.HCM.

Nguồn tham khảo

• About World Food Day – 16 October 2026 ("Innovate today. Nourish tomorrow.") – Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO)

• Food Waste Index Report 2024: Think Eat Save – Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP / Land Portal)

• SDG Indicator 12.3.1b Food Waste Index Methodology – Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP)

• How to Cut Food Waste and Maintain Food Safety – Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA)

• Food Product Dating – Cơ quan Kiểm dịch và An toàn Thực phẩm, Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA FSIS)

• Hướng dẫn ghi ngày sản xuất, hạn sử dụng của hàng hóa theo Điều 46 Nghị định 37/2026/NĐ-CP – Thư Viện Pháp Luật

• Tìm hiểu thêm về cụm từ hạn sử dụng thực phẩm "Sử dụng trước" và "Sử dụng tốt nhất trước ngày" – Sở Công Thương Đồng Nai

• Leftovers and Food Safety – Cơ quan Kiểm dịch và An toàn Thực phẩm, Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA FSIS)

• Cold Food Storage Chart – Cổng thông tin An toàn Thực phẩm Liên bang Hoa Kỳ (FoodSafety.gov)

• Molds on Food: Are They Dangerous? – Cơ quan Kiểm dịch và An toàn Thực phẩm, Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA FSIS)

• Overnight Oats for One – Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (MedlinePlus)

Bài viết liên quan

• Cách Bảo Quản Trứng Trong Tủ Lạnh: Để Được Bao Lâu?

• Cách Bảo Quản Các Loại Hạt Không Bị Ẩm Mốc, Mất Chất

• Cách Đọc Nhãn Dinh Dưỡng Trên Thực Phẩm Nhập Khẩu Từ A–Z